ROZWÓJ TWÓRCZOŚCI PLASTYCZNEJ DZIECKA

Twórczość plastyczna dziecka to temat zainteresowań wielu psychologów , pedagogów, estetyków i plastyków. Zainteresowania te dotyczyły miedzy innymi ustalania okresów i faz rozwoju twórczości plastycznej dzieci. Pierwszym okresem w rozwoju plastycznym dziecka jest bazgrota , która trwa u większości dzieci od 2 do 4 roku życia. Według V. Lowenfelda , W.L.Brittaina wyróżnić można bazgroły:

bezładne,

kontrolowane

nazywane.

Bazgroty bezładne(chaotyczne)- to przypadkowe zygzaki, kropki,zgłębienia linii i jak pisze A. Trojanowska kleksowane plamy, które nie podlegają kontroli wzroku.Inna autorka A.Natortt uważa że pierwsze bazgroły dziecka są aktywnością motoryczną, dziecko nie uświadamia sobie tego ,że może robić znaki takie jakie chce.Dopiero po 3 roku życia nacisk ołówka zaczyna być kierowany, a linie nabierają różnorodnej długości i grubości, zjawiają się linie krzywe, aż wreszcie dziecko zamyka koło. Między 3 a 4 rokiem życia dzieci wchodzą w okres schematów uproszczonych,wyrażający się rysunkiem postaci ludzkiej (głowonogi, głowotułów ), zwierząt i pojazdów. Są to formy bardzo uproszczone sprowadzone niemal do symbolicznych znaków. W tym też stadium według R. Arnhaina dziecko zaczyna interesować się barwą. Kolor dobierany jest na zasadzie przypadku. Według niego dziecko używa barw chromatycznych czyli czystych. W okresie bazgrot dzieci chętnie sięgają po masy plastyczne –glinę, plastelinę. Drobienie jej sklejanie z sobą , uklepywanie odpowiada bazgrocie bezładnej,natomiast tworzenie brył geometrycznych zalicza się do bazgrot kontrolowanych. W wieku 5 lat dziecko w wyniku własnych obserwacji dokonuje rewolucji w swoich pracach plastycznych, zanikają głowonogi, pojawia się więcej szczegółów takich jak: oczy, nos,usta natomiast nogi i ręce przedstawiane są za pomocą linii W tym okresie według wielu psychologów wskazane jest odkrywanie wraz z dzieckiem różnych doświadczeń plastycznych takich jak: malowanie, wydzieranie, wycinanie. Między 5 a 6 rokiem życia postacie ludzie, zwierzęta są przedstawiana w ruchu wzbogacane w charakterystyczne dla nich szczegóły. W momencie pojawienia się w rysunkach i malunkach dzieci motywów tematycznych zaczyna się nowe stadium zwane przedschematycznym. Określenia tego używał Stefan Szuman, uważał on że dziecko poszukuje stałych form dla symbolizowania określonych przedmiotów, np.:kwadrat- dom,trójkąt- dach, spirala-dym z komina. W tym okresie kolor staje się wyznacznikiem uczuć dziecka.

Coraz częściej można znaleźć stwierdzenie , że twórczość jest „ najwyższą formą działania ludzkiego, dlatego jej zakres wiąże się w naszych czasach ze wszystkimi możliwymi rodzajami aktywnościami człowieka. Określenie to objęło nie tylko wyniki działalności twórczej , lecz ludzkie charaktery( charakter twórczy), postawy życiowe(postawa twórcza), zdolności (zdolności twórcze),czynności (praca twórcza), a głównie twórcze procesy powodujące zmiany w świadomości społecznej, w stanie kultury,sztuki,nauki,techniki.Stanisław Popek twórczość rozpatruje w obrębie czterech kategorii:

twórczość jako dzieło- wytwór

twórczość jako proces

twórczość jako zespół zdolności intelektualnych bądź zespół cech osobowościowych

twórczość jako zespół stymulatorów społecznych

Kiedy my dorośli , nie artyści chcemy utrwalić nasze wrażenia , sięgamy po aparat fotograficzny lub przekazujemy swoje przeżycia w rozmowie.Nasz kilkulatek utrwala je na ogół w sposób bardziej twórczy. Nie operuje on jeszcze tak sprawnie mową , aby móc za pomocą słów oddać emocje, swój zachwyt. Sięga wiec na ogół po oręż, który, włada najlepiej- po pędzel, ołówek , kredki. A więc rysunek dziecka możemy śmiało porównać z mową , traktować jako sposób komunikacji. Działania plastyczne dziecka obok zabawy należą do najważniejszych form jego aktywności.Dziecko na bodźce świata reaguje całym sobą. Kiedy tworzy jest szczęśliwe i radosne i oto nam wszystkim chodzi.

Rysunki dziecka odznaczają się świeżością spojrzenia, które jest istotą dzieciństwa. Twórczość plastyczną dziecka cechuje spontaniczność, śmiałe odkrycie pozbawione wysiłku, zupełna swoboda. W wieku 5,6 lat twórczość dziecka jest bogatsza dzięki szerszej wiedzy o świecie oraz doznawanym przeżyciom. Aktywność twórcza dziecka w tym wieku jest w dużej mierze inspirowana bajkami, ilustracjami, książkami oraz filmami. Obecnie doznania percepcyjne dziecka są atakowane z wszystkich stron.Książki, bajki, telewizja, reklamy otaczajacy nas świat rzeczy , przedmiotow nie zawsze estetycznych mają ogromny wpływ na dziecięce przeżycia.

Rysunki i malunki dzieci są pewną formą niewerbalnego przekazu i jako takie są wykorzystywane w terapii pedagogicznej. Wielu pedagogów i psychologów udowodniło iż proces tworzenia daje dziecku dużo radości i zadowolenia, wzmacnia poczucie własnej wartości. Łączy on ze sobą procesy motoryczne , poznawcze, emocjonalne co ma ogromny wpływ na harmonijny rozwój dziecka. Mały artysta tworząc uspakaja się , odpręża oraz zaspakaja natura lną w tym wieku potrzebę działania. Dzięki plastycznym działaniom rozwija się osobowość dziecka,likwiduje się pewne zahamowania.
Od wielu lat prowadzę w klubie osiedlowym sekcję plastyczną gdzie uczęszczają na zajęcia dzieci w różnym wieku od 5 lat do 10. Nasze spotkania traktujemy jako zabawy plastyczne. Dzieci samodzielnie dobierają sobie materiał i narzędzia pracy , odkrywają , eksperymentują , samodzielnie myślą . Miałam okazję zetknięcia się z różnymi dziecięcymi osobowościami. Obok dzieci odważnych wręcz przebojowych były również dzieci ciche ,zamknięte , nieśmiałe. Zdarzało się że często nie wierzyły w swoje umiejętności i możliwości. Każdą swoją pracę oceniały bardzo krytycznie. Zanim podjęły pracę były niezdecydowane , rozglądały się po sali, przyglądały się pracy innych. Zauważyłam również że niektóre dzieci wolą by im narzucić temat pracy inne nie mają z tym problemu natychmiast łapią pędzel , kredkę czy nożyczki i przystępują do pracy. Z własnych obserwacji a także i rozmów z rodzicami moich małych artystów muszę stwierdzić iż nasze działania plastyczne odniosły w niektórych przypadkach efekt terapii. Na przykład na zajęcia uczęszczał chłopiec o upośledzeniu lekkim ,który na początku w ogóle nie interesował się tym co inni robią . chodził po sali , zaglądał do innych pomieszczeń , dokuczał innym dzieciom. Ulubionym jego zajęciem było zbieranie wszystkich kluczy i dopasowywanie ich do drzwi. Tłumaczyłam to poznawaniem nowego otoczenia. Pozostałe dzieci okazywały wiele troskliwości i wyrozumiałości w stosunku do Sebastiana. Mogę śmiało stwierdzić że był lubiany przez większość uczestników zajęć. Nasza cierpliwość się wreszcie opłaciła po jakimś czasie Sebastian zaczął siadać razem z nami do pracy ale swoją prace wykonywał w oka mgnieniu. Robił ich kilka a nawet kilkanaście. Pewnego razu dzieci wpadły na pomysł by zrobić wystawkę jego „twórczości”. Wtedy nastąpił przełom , Sebastian zaczął poświęcać więcej uwagi swoim wytworom , jego prace stawały się czytelniejsze. A co najważniejsze sprawiały mu dużą radość tym bardziej że widział zainteresowanie pozostałych kolegów. Pracując zawodowo w przedszkolu miałam wiele okazji zaobserwowania jak twórczość plastyczna wpływa na osobowość dziecka. Przede wszystkim uważam że zajęcia plastyczne dobrze zorganizowane potrafią wyciszyć dzieci nadpobudliwe ruchowo. Często na zajęciach plastycznych wykorzystuję muzykę relaksacyjną lub poważną , która często staje się inspiracją twórczą. Dzieci tworząc określają swoje Ja, swoje miejsce w świecie. Rozwijają swoje zainteresowania wyobraźnie , pomysłowość. W pracach wykorzystujemy wszystko, nasza zasada – wszystko się może przydać. Toteż gromadzimy pudełka kartonowe, po zapałkach rolki po papierze toaletowym ,kawałki futerek , skór, kolorowe wełny, sfilcowane swetry, stare lakiery do paznokci , a nawet resztki po roletach okiennych, maty anty poślizgowe , podkłady pod panele, zniszczone karimaty . Dzieci malują na wszystkim nawet na papie którą obija się dachy, na płytach adapterowych na płytkach CD . Te nowe doświadczenia plastyczne powodują że dziecko będziie podejmowało kazde zadanie plastyczne w sposób twórczy.

Wychowanie estetyczne rozpoczyna się od momentu kiedy małe dziecko szeroko otwartymi oczami rozgląda się dookoła i widzi świat. Ten świat to barwy, kształty, to przedmioty i ludzie, a wszystko to ma dla niego znaczenie, jest miłe lub przykre, ładne lub brzytkie. Pierwszą instytucją , gdzie stwarzane są warunki do pielęgnowania i rozwijania delikatności uczuć, do kształtowania zdolności oceniania i umiejetności wybierania tego , co piękne- jest przedszkole. A. M. Faltys podkreśla iż zanim przystapimy do zorganizowanej działalnosci kszt ałcącej wrażliwość małego człowieka, najpierw należy zadbać o estetykę przedszkola.Nastepnie dużą uwagę należy przypisywać pomocom dydaktycznym które wykorzystujemy na zajęciach z dziećmi. Władysław Lam uważa że oprócz tych wszystkich czynników największą rolę odgrywa nasz stosunek do dziecięcych wytworów.Przestrzega on przed pouczaniem ,wskazy waniem gotowych dzieł dorosłych artystów , gdyż w ten sposób burzy się wizję dziecka i jego wiarę we własne możliwości.Należy dziecko wspierać pochwałą, zainteresowaniem jego twórczą działalnością.Natomiast innego zdania jest Maria Tyszkowa zachęca wręcz nauczycieli aby dzieci już w przedszkolu wprowadzać w świat sztuki. Zadanie to jest niezwykle odpowiedzialne, gdyż pierwsze kontakty dziecka ze sztuką muszą odbywać się przez dzieła wartościowe pod względem artystycznym jak i ideowo-moralnym. Zorganizowanie w przedszkolu mini galerii, wystawy, zestawionych z orginałów lub drobnych reprodukcji, zawieszonych na wysokości wzroku dziecka, które nie są zbyt trudne w odbiorze, brutalne i mocne w wyrazie. W doborze należy uwzglednić ulubione tematy dzieci, a więc: zwierzeta, świat dzieciecych zabaw, środki lokomocji, a także świat bajkowy nierealny. Inną formą zblizania dziecka do świata sztuki są spotkania z artystami, gdzie dziecko ma okazję poznać warsztat pracy artysty, poszczególne etapy powstawania obrazów. Dzieła malarskie mogą dostarczać dziecku jako małemu odbiorcy wielu wzruszeń, emocji i przeżyć. Jak jest naprawdę z szerzeniem sztuki w placówkach oświatowych? Przed nami wiele , wiele do zrobienia.

ROLA RODZICÓW

Kształtowanie gustu, wrażliwości estetycznej a także rozwijanie twórczości plastycznej dziecka odbywa się na każdym poziomie jego rozwoju i w określonym środowisku. Bez środowiska estetycznego , bez przeżyć estetycznych jakich doznaje dziecko w codziennych doświadczeniach, możliwości wychowania plastycznego są bardzo ograniczone. Mam tu na myśli dom rodzinny, stosunek mamy , taty do piękna, do przyrody. To rodzice stwarzają dziecku warunki do jego działań plastycznych. Rola rodziców polega na dostarczaniu dziecku odpowiednich materiałów, wyznaczenia miejsca do działań plastycznych a przede wszystkim na aprobowaniu i zachęcaniu do podejmowania wysiłku twórczego .Nieraz bywa tak że dziecko jest zadowolone ze swojej pracy i tu należy się cieszyć razem z nim ,ale bywa i tak że praca jest przez nie odrzucana należy wówczas umiejętnie zachęcać do podjęcia nowej próby. Krytyczne uwagi na temat pracy dziecka są nie na miejscu, a takie zachowania często możemy zaobserwować w naszej pracy pedagogicznej, kiedy dziecko mówi że ten rysunek na pewno się nie spodoba mojej mamie, albo nie chce pokazać swojej pracy .Zdarzyło się również i tak że prace dziecka były wyrzucane w jego obecności do kosza jest to niedopuszczalne. Poprzez prace plastyczne naszych dzieci możemy śledzić jego rozwój. Eksponowanie prac dziecka w domu będzie sprzyjało rozbudzaniu jego twórczych zainteresowań. Ogromną rolę w kształtowaniu wrażliwości estetycznej odgrywają kontakty dziecka z przyrodą. Rodzice organizując kontakt dziecka z ilustracją w książce muszą pamiętać o ich poziomie artystycznym . Stefan Szuman, znawca twórczości plastycznej dzieci zwraca uwagę iż dziecko nie odróżnia dobrej ilustracji od złej, ponieważ chęć widzenia i patrzenia jest bardzo silna. Przestrzega również przed zbyt częstym oglądaniem ilustracji które mogą stać się silnym bodźcem wizualnym i mogą mieć wpływ na twórczość dziecka. Niestety nasze dzieci coraz częściej mają kontakt z pseudo sztuką. Wystarczy włączyć telewizor i obejrzeć bajki ,które graficznie mają wiele do życzenia niestety nasze dzieci je oglądają. Dlatego zachęcam rodziców do oglądania albumów , książek prezentujących sztukę, udziału w spektaklach, teatrzykach w wystawach oraz do częstych spacerów w celu podziwiania piękna przyrody we wszystkich porach roku.To aktywne uczestnictwo rodziców dziecka w kulturze wpłynie na jego zainteresowania, upodobania i ogólny rozwój.

I. Wojnar "Wychowanie estetyczne młodego pokolenia"
St.Szuman "O budowaniu i pogłębianiu wrażliwości młodzieży na sztukę"
L. Chmielewska " Wycieczka w wychowaniu plastycznym"
A.M.Faltys "Sztuka plastyczna w wychowaniu przedszkolnym"
M. Tyszkowa " Sztuka dla najmłodszych"


Kontakt dziecka z przyrodą.

Rysowanie , malowanie przy każdej okazji nawet podczas festynu.